Hoe je het script ‘ik ben niet genoeg’ doorbreekt

‘Vijfendertig jaar heb ik geen tomaten gegeten. Maar toen ik die smaak vandaag weer proefde, zag ik mezelf ineens weer als tienjarige jongen in de groentekraam van mijn oom en tante. Na een lange werkdag gingen we altijd naar een plaatselijke pizzeria. En plotseling voelde ik me opnieuw heel onveilig.’


Hoe je soms verstrikt raakt in oude emoties

Je hebt het vast wel eens meegemaakt. De geur van vers gemaaid gras die je terugbrengt naar je kindertijd. Of een autoritaire collega die iets zegt waardoor je vanuit het niets ineens opstandig reageert. Vroege herinneringen die opgeslagen zijn in je brein en in je lijf, zonder dat je je hier bewust van bent.


Een enkele geur, beeld of gedachte is voldoende om je terug te brengen in een wirwar van gevoelens en emoties. De tomaten brachten Alex terug naar de weekenden waarin hij in de groentekraam van zijn oom en tante werkte. Wanneer zijn oom na een lange werkdag pizza’s bestelde, probeerde Alex tevergeefs zijn voorkeur aan te geven. Zijn ouders hadden hem geleerd om niet tegen volwassenen in te gaan. Dus toen zijn oom de vraag negeerde, hield Alex zijn mond en slikte zijn frustratie in.


Triggers uit je verleden

Sommige herinneringen zitten zo diep in je systeem verankerd, dat je niet eens door hebt hoe ze je dagelijkse gedachten en gedrag beïnvloeden. Onbewust bepalen ze hoe je nieuwe ervaringen tegemoet treedt.


Alex is inmiddels in de veertig. Maar wanneer hij zich niet gezien of gehoord voelt, wordt er een oud overlevingsmechanisme geactiveerd. Even voelt hij zich weer het tienjarige jongetje dat genegeerd wordt en zichzelf moet beschermen. Dus wapent hij zich door zich af te sluiten. Hij vertelt zichzelf dat hij het wel waard is en trekt hij zijn eigen plan.


En zo vormen vroege herinneringen een script waarmee je als volwassene door het leven manoeuvreert.

Negatieve herinneringen
Welke herinneringen beïnvloeden jouw script?

Hoe komt een script tot stand?

De scripttheorie is ontwikkeld door de Canadese psychiater Eric Berne. Hij bouwde hiermee voort op het werk van Freud. Een script kan positief of negatief zijn en bestaat uit verbanden die we als kind leggen om interne en externe ervaringen te begrijpen. Zo kun je de conclusie trekken dat je je emoties beter niet kunt tonen, wanneer een ouderfiguur boos reageert als je huilt nadat je gevallen bent. Of dat jouw mening er niet toe doet als er keer op keer niet naar je geluisterd wordt.



Het script heeft je lange tijd geholpen om te overleven. Tegelijkertijd beïnvloedt je script onbewust ook de keuzes die je maakt. Daarmee beperkt het script je in je spontaniteit en flexibiliteit. Wanneer je je bewust wordt van je script, geeft dit je mogelijkheden om andere keuzes te maken en zo je autonomie te vergroten.



Hoe een script je groei in de weg kan staan

Alex is een van de homomannen in mijn coachpraktijk. Opvallend is dat veel van de mannen die ik begeleid de gedachte hebben dat ze niet genoeg zijn. Niet als zoon, als partner, als vriend of als collega. Deze diepgewortelde overtuiging heeft onbewust geleid tot een besluit. Het besluit dat jij er niet toe doet. Of dat je niet anderen kunt vertrouwen en uiteindelijk altijd op jezelf bent aangewezen. En daarmee werkt deze overtuiging door in elke nieuw contact dat je aangaat.



Vaak benaderen mijn cliënten me op het moment dat ze beseffen dat oude patronen niet meer werken. Waar het script je eerst hielp om de wereld om je heen te begrijpen, belemmert het je nu in de relatie met jezelf en anderen. Want soms zitten er denkfouten in je script, die je groei- en keuzemogelijkheden als volwassene in de weg staan. Dit komt doordat het script is gevormd in een tijd waarin je brein nog niet was volgroeit.



Hoe herken je je eigen script?

Een kenmerk van een script is dat het zich steeds herhaalt. Wanneer je de overtuiging hebt dat je niet goed genoeg bent, dan zoek je onbewust steeds naar signalen die deze overtuiging bevestigen. En soms is een overtuiging zo sterk dat deze van generatie op generatie doorgegeven. Een ander kenmerk is dat je een conclusie hebt getrokken die niet per se logisch is. Bijvoorbeeld dat je pas oké bent als je iets perfect doet. Of dat het belang van de ander voorop staat, ook als dat betekent dat dit ten koste van jezelf gaat.


Het gevoel dat je niet goed genoeg bent

Om het script bloot te leggen zoek je dus naar patronen. Waar loop je regelmatig tegenaan? Bijvoorbeeld een conflict dat zich steeds voordoet in persoonlijke of zakelijke relaties. De uitdaging is om vanuit een meta-positie waar te nemen wat je op zo’n moment denkt, voelt of doet. Zonder dat je hier gelijk een oordeel over hebt. Vervolgens onderzoek je waar je ooit hebt geleerd om het op deze manier te doen. Wie of wat bleef je daarmee trouw?


Wat als je dit script wilt veranderen?

Wanneer je je script en de impact op je gedrag herkent, kun je bepalen of je dit script wilt veranderen. In het voorbeeld van Alex is zijn neiging om zich terug te trekken. Om zijn mond te houden en niet tegen de ander in te gaan. Maar daarmee sluit hij de ander uit van wat hij denkt en voelt en reageert hij eigenlijk zoals de tienjarige Alex destijds reageerde.


Inmiddels is Alex volwassen en heeft hij wel de keuze en de vaardigheden om op een andere manier te reageren. Om te benoemen wat het gedrag van de ander in hem raakt, waarmee hij het oude patroon van stilzwijgen doorbreekt. Zo neemt hij verantwoordelijkheid over zijn eigen gevoelens en behoeften. Daarmee zorgt hij voor zichzelf en sluit hij de ander in.


Jezelf toestaan om andere keuzes te maken

Wanneer je huidige script je belemmert, kun je een herbesluit maken. Dit is een bewuste keuze op cognitief-, emotioneel- en gedragsniveau. Je zoekt naar alternatieve keuzes die je als kind mogelijk niet hebt gezien. Als kind paste je je aan omdat het niet gewenst was om een volwassene tegen te spreken. Nu je volwassen bent, is het wel oké om je gevoelens en behoeften te uiten. En doordat je besluit om voortaan tevoorschijn te komen, ontstaat er hoogstwaarschijnlijk een andere reactie bij jezelf en bij de ander.


Zo’n herbesluit is meestal een fundamentele en spannende stap. Je begeeft je op nieuw, onbekend terrein. Experimenteren met nieuw gedrag maakt dat je je mogelijk kwetsbaar voelt, zonder dat je weet of dit het gewenste resultaat gaat opleveren. Maar een ding weet je zeker. Je oude script werkt niet meer, dus is het tijd om nieuwe paden te verkennen.



Dit artikel is ook gepubliceerd in Brainz Magazine.

0 comments