Waarom bepaalde emoties soms minder toegankelijk zijn

In de loop van ons leven leren we dat bepaalde emoties meer of minder zichtbaar mogen zijn. Hoe herken je deze plaatsvervangende emoties en wat doe je eraan?



Wanneer Willem vertelt dat hij de afgelopen maanden is vreemdgegaan voelt John zich schuldig. Drie jaar hebben ze nu een relatie. In het begin van de relatie was de seks goed. Ze leerden elkaar via een dating app kennen en seks was wat hen bij elkaar had gebracht. Maar al na het eerste jaar nam John zijn behoefte aan seks af. Dat Willem nu met andere mannen date, verbaast hem dan ook niet.


Ben je niet ontzettend kwaad?’, vraagt zijn goede vriendin. John zucht. Hij beseft zich dat veel mensen in zijn situatie boos zouden zijn. Maar hij voelt het niet. In plaats daarvan denkt hij steeds aan hoe hij Willem niet heeft kunnen geven wat hij nodig had.

Hoe emoties soms minder toegankelijk zijn


In elke situatie ervaren we gevoelens en emoties. Deze bepalen hoe we op de situatie reageren. In de loop van ons leven leren we dat bepaalde emoties meer of minder zichtbaar mogen zijn. In bovenstaand voorbeeld wordt de behoefte om voor jezelf op te komen en je grenzen aan te geven overruled door de gedachte dat de ander het goed moet hebben.


Soms zijn bepaalde gevoelens minder toegankelijk en zet je er onbewust andere gevoelens voor in de plaats.


Bijvoorbeeld:

  • Je voelt je schuldig terwijl je eigenlijk boos bent;

  • Je lacht terwijl je eigenlijk verdrietig bent; of

  • Je voelt je angstig terwijl je eigenlijk verdrietig bent.


Op den duur raak je zo vertrouwd met deze plaatsvervangende gevoelens dat het lastig wordt om de authentieke, onderliggende emotie te herkennen. Dit heeft consequenties voor de relatie tussen jou en de ander. Je loopt de kans dat mensen je verkeerd begrijpen en dat je onbewust een effect creëert waar je niet op uit bent.


In het voorbeeld van John en Willem kan het zijn dat ze samen tot afspraken komen waar John eigenlijk niet achterstaat. Maar het gevoel tekort te schieten overheerst, waardoor de kans bestaat dat John onbewust over zijn eigen grenzen gaat.



Hoe plaatsvervangende gevoelens ontstaan


Als kind ontwikkel je plaatsvervangende gevoelens op het moment dat je erachter komt dat bepaalde gevoelens, en het daarbij horende gedrag, worden afgekeurd.


Je ervaart bijvoorbeeld dat je straf krijgt als je boos wordt. En ben je aardig, dan krijg je een compliment. Al snel leer je om ook aardig te doen als dat tegen je echte gevoel in gaat. Want er is niets dat je liever wilt, dan de goedkeuring voelen van je omgeving.

Voel je je vervolgens boos, dan scherm je deze gevoelens af met plaatsvervangende emoties en doe je wat er van je verwacht wordt; je blijft aardig.


Overtuigingen houden onze patronen in stand


Het patroon wat je als kind hebt ontwikkeld, beïnvloedt ook hoe je hier als volwassene mee omgaat. Je raakt er zo mee vertrouwd, dat je er als het ware mee vergroeit. Dat kan er toe leiden dat je je echte gevoelens niet meer herkent en kan benoemen. Je ervaart deze misschien als vreemde spanningen in je lijf.


Onder deze plaatsvervangende gevoelens zitten overtuigingen als:

  • De behoefte van de ander gaat voor die van mij.

  • Als ik mijn ware emoties toon beschadig ik de relatie.

  • Boos zijn mag niet, ik moet aardig blijven.


Plaatsvervangende gevoelens ontstaan vaak als je het belang van de ander voor je eigen belang plaatst. Vaak zijn ze gebaseerd op gebeurtenissen in het verleden. Op dat moment was het functioneel, nu zit het je eerder in de weg omdat het geen spontane, adequate reactie is op de huidige situatie. En doordat je authentieke behoefte onbevredigd blijft, houd je een gevoel van onrust of mis je voldoening.


Welke gevoelens heb jij minder makkelijk beschikbaar?


Hieronder zie je een emogram. Hiermee kun je voor jezelf aan de hand van een specifieke situatie onderzoeken welke emoties je hebt laten zien (boven de streep) en welke emoties je van binnen hebt gevoeld (onder de streep).


In bovenstaand voorbeeld zie je hoe John met een grapje heeft gereageerd op het bericht van Willem. En hij vindt het jammer dat hij Willem niet kan geven wat hij nodig heeft. Van binnen ervaart hij echter vooral angst om Willem te kwetsen of kwijt te raken. En dit maakt hem verdrietig.


Wil je leren om meer naar je gevoel te luisteren?


Neem regelmatig de tijd en rust om stil te staan bij wat je voelt. Komt dit overeen met wat je ook naar buiten laat zien? Wat zou het opleveren als je meer deelt wat je van binnen voelt? En weet dat je nog steeds oké bent, ook als je boos wordt wanneer iemand over jouw grenzen gaat.

Door het contact met je echte behoeften en gevoelens te herstellen, ervaar je meer rust en voldoening. Ook ben je hierdoor vrijer in het contact met anderen.



0 comments